Duits in de kolonie, duits in Nederland

7 december 2018

Corrij Thielen uit Helden heeft Gordel van Geweld gelezen. Zij reageert op Facebook zoals heel veel lezers: “Zo weet ik iets van wat mijn ouders en zusjes hebben meegemaakt.”
Wat haar reactie bijzonder maakt is dat haar moeder Duitse van geboorte is.

Was je Duits in Nederlands-Indië, dan had je het na het uitbreken van de oorlog in Nederland het ook in de Oost niet gemakkelijk. Het Nederlandse Gouvernement heeft veel Duitsers (die er soms al generaties woonden en werkten!) Opgepakt en opgesloten. Ook dit soort gebeurtenissen worden in Gordel van Geweld beschreven. Corrij Thielen’s moeder ontsprong de dans: “Mijn Duitse moeder heeft daar geluk gehad.”

Hulp terugbetalen

Haar ouders kwamen in 1946 naar Nederland. Ze kwamen aan in februari in dunne zomerjurkjes en werden met een open jeep in hartje winter bij opa en oma afgeleverd.
“De dekens die ze hier kregen, moesten ze terugbetalen. Net als de kosten van de bootreis: een paar duizend gulden.”

De minister van Maatschappelijk Werk schrijft: “ik nodig u uit het bedrag ad f. 3.800,- te storten op de postrekening 55 2796 ten name van de Rijksschatkist. De minister.”
Dat kostte het dus als je zonder enig bezit werd gerepatrieerd en afgeleverd bij je ouderlijk huis….

De koffer waarmee haar ouders terugreisden heeft Corrij nog. Ook dat is opvallend: de grote hoeveelheid zorgvuldig bewaarde reiskoffers uit die tijd.

Hekel aan Duitsers

Over de terugkomst in Nederland memoreert Corrij de kille ontvangst en niet alleen omdat het dan winter is.“Hier op de foto de thuiskomst bij mijn opa. Mijn oma was tegen de Duitsers dus kreeg mijn moeder het ook bij haar niet makkelijk.”
Nog hebben Corrij’s zusjes problemen met het verleden “Mijn oudste zusje heeft nog vaak nachtmerries. Ze waren toen 7 en 6 en 4 jaar oud en zo zullen veel kinderen er misschien nog last van hebben.”
Zelf is Corrij van 1952 en dus van na de dekolonisatie. “Maar ik ben er toch al jaren mee bezig.”

Missing in action….

21 november 2018

Stel: je bent een jonge vrouw van 19 en net verloofd. Jouw aanstaande echtgenoot is dienstplichtig en wordt voor een missie naar het buitenland gestuurd. Je belooft elkaar te schrijven. Dan stopt de stroom brieven….

Heel veel later meldt het ministerie van Defensie dat jouw verloofde vermist wordt. Hij stapte met de woorden ‘ik haal hem wel even terug’ op de fiets om achter een ontsnapte arrestant aan te gaan. Zowel de arrestant, de jongeman als de fiets worden nooit meer terug gevonden.

Verdriet, gemis.

Je leeft daarna een leven lang met een vraagteken boven je hoofd. Waar is mijn vriendje en wat is er gebeurd? Je gaat zoeken en uiteindelijk trouw je zijn broer, want: ‘verdriet verbindt’.

Samen zoek je verder, maar je vindt niets. Er komt zelfs geen overlijdensverklaring. Er komt gewoon helemaal niets, alleen maar stilte.

Missing in Action….

Vele jaren later leg je bloemen op het graf van de Onbekende Soldaat in Bandoeng en zeg je tegen elkaar: ‘nu hebben we hem begraven’. Je probeert er samen een punt acht te zetten.

Na nog heel veel jaren blijf je uiteindelijk alleen achter als jouw tweede liefde overlijdt. Dan besef je als vrouw van negentig jaar dat je nooit die punt hebt gezet. De vraag is altijd gebleven en weegt alleen nog maar zwaarder: Wat is er gebeurd met mijn eerste liefde?

Dit is zomaar één van de vele verhalen die ik hoor na de presentatie van mijn boek Gordel van geweld. Een van die vele verhalen die óók verteld moeten worden.

Ook al is de kans uiterst klein dat deze vrouw ooit iets meer te weten zal komen, toch probeer ik in dit specifieke geval te bemiddelen naar het ministerie van Defensie. Wellicht dat deze zaak kan meeliften in het grote Indië-onderzoek…..

Bronbeek: kippenvel

16 november 2018

Na de enthousiaste reactie van Claudia de Kruijff, vrijwilliger bij Museum Bronbeek, had ik op donderdag 15 november een bespreking met conservator Hans van den Akker. We verkenden de mogelijkheden om samen met Comité 4 & 5 Mei en het Nederlands Instituut voor Militaire Historie de verschijning van Gordel van geweld af te ronden.

Zelf wil ik graag de openhartigheid van de familie Navest en Ita van der Padt (de hoofdpersonen uit het boek) markeren. Het zou mooi zijn als het ministerie van Defensie of het Comité dat wil doen. Het ministerie van defensie is vooral geïnteresseerd in het bronnenmateriaal waarop het boek is gebaseerd en de kamp-memorabilia die de chaos hebben overleefd.

Portretten Henk Brouwer

Kippenvel kreeg ik toen ik de namenlijst naliep op de expo van tekenaar Henk Brouwer. Daar stond de naam tussen van ‘Okke’ Over de Linden, deze markante KNIL-kapitein speelt een belangrijke (enigszins aangezette) bijrol in Gordel van Geweld. Hij blijkt door Harm Brouwer te zijn geportretteerd in Tsjangi-Jail (Singapore). Daar zat ook hoofdpersoon Henk Navest enige tijd geïnterneerd. Helaas is het portret van ‘Okke’ Over de Linden (nog) niet teruggevonden…..

Ken je familieleden uit dit roemruchte geslacht? Tips welkom!

De expositie is overigens zeer de moeite waard. Niet alleen zijn de tekeningen prachtig en vaak in goede staat, ze geven ook een goed beeld van de krijgsgevangenschap in Tsjangi Jail.

Ook Henk Navest is in deze periode geportretteerd. Dit portret is gemaakt door Kees van Willigen waarschijnlijk ergens langs de Birma-spoorlijn. De tekening heeft de oorlog overleefd en hangt bij de Navests aan de muur, samen met een portret van de peuter Ceel Navest uit Tjideng, gemaakt door Bep Rietveld.

verdien een boek:

wie lost raadsel op?

8 november 2018

Het mysterie rond het gulden-armbandje dat uit Nederlands-Indië mee terugkwam in 1949 (zie bericht hieronder), is nog niet opgelost.

Een KNIL-expert bij het ministerie van Defensie tastte in het duister. Ook de conservator van het Rijksmuseum kon geen antwoord geven: “Ik kan me wel herinneren lang geleden allerhande huisvlijt-gemaakte broches en speldjes en andersoortige sieraden te hebben gezien, gemaakt van dubbeltjes met de beeltenis van de koningin erop. Mogelijk ook in de oorlog gedragen als steunbetuiging aan Oranje, koningin en vaderland.”

Dus: Wie weet of er vaker van dit soort sieraden werden gemaakt en gedragen door militairen in Nederlands-Indië?

Deel dit bericht op Facebook of stuur je antwoord naar info@gordelvangeweld.nl

Wie het meest plausibele antwoord geeft, ontvangt een boek.

Berichtje van een lezer

31 oktober 2018

Yvonne, afgelopen zondag op de bank met Gordel van geweld. Sinds het verplichte-lezen-voor-de-lijst op de middelbare school is Yvonne geen boekenwurm meer, maar ze is wel nieuwsgierig naar het Indië verleden. “De broer van mijn oma zat tussen 1946 en 1949 als militair in Indonesië. Hij heeft er nooit iets over gezegd. Niet tegen zijn zus, maar ook niet tegen zijn kinderen.”

Yvonne wil er meer over weten, temeer vanwege een raadselachtig erfstukje.
“Deze armband heb ik geërfd. Hij is gemaakt van guldens met jaartallen tussen 1937 en 1945 en is door mijn oudoom mee teruggenomen uit Nederlands-Indie.” De oud-oom van Yvonne zat daar bij de genie. Hij bouwde Bailybruggen die, voordat ze af waren, alweer werden vernield door de tegenstander.

Vragen over de armband

De armband roept vragen op. Ging hij mee daarheen, of is hij in NL-Indië gemaakt en kwam hij mee terug? Het is natuurlijk de tijd van de geldzuivering (tientje van Lieftinck) die in één klap al het oude geld waardeloos maakte. Maar waarom zijn deze munten niet ingeleverd, het gaat immers om een behoorlijk bedrag. Kon omwisselen niet in Nederlands-Indië? Of bracht dit als sieraad meer op dan de opgetelde waarde van de munten?

Wie weet het antwoord? reageer naar info@gordelvangeweld.nl of via facebook

 

Stilte in de zaal in Ede

26 oktober 2018

“Dit is ook het verhaal van míjn vader en moeder!” Enigszins bedremmeld staat de man bij mijn tafeltje met boeken. Tanig, donkere huid, grijze krullen – een mooie Indo-man.

“Ook mijn vader was bij de Birma-spoorlijn. Ook mijn moeder zat in een jappenkamp. Wat jammer dat ze mij er nooit iets over verteld hebben.”

Ede

Kort daarvoor mocht ik de volle zaal in Cultura in Ede toespreken. Ede is de stad waarvandaan de KNIL-militair Henk Navest uit Gordel van geweld vertrok naar Nederlands-Indië en dertig jaar later getekend door ervaring weer terugkeerde. Hem, zijn vrouw en kinderen wachtte er een kille ontvangst.

Steeds stiller...

De zaal in Cultura zit vol. Zo’n tachtig mensen zijn op deze culturele avond afgekomen. Als de muziek is gestopt en ik word aangekondigd, is de zaal rumoerig. Dan begin ik te vertellen over moeder Trijntje met haar kinderen in het Jappenkamp Grogol. Het rumoer verstomt tot het werkelijk doodstil is. Ik wist niet dat ik dit kon….

Als ik zeg dat een van de hoofdpersonen, Ceel, het kind uit het Jappenkamp is de zaal zit. Veren de mensen op en kijken om zich heen. Wie zou het zijn?

Dan realiseer ik me dat ík niet de oorzaak ben van de stilte. Het is de personificatie van de geschiedenis (een moeder, een kind) waar de zaal stil van wordt…

Spijt

Na afloop wordt een vrouw van een jaar of vijftig door haar vriendin meegetroond naar mijn tafeltje. Ze durft eigenlijk niet, ligt te gevoelig. Haar vader moest als dienstplichtige naar Indonesië en ook hij heeft thuis nooit iets verteld. En zelf heeft ze er nooit naar gevraagd. Spijt. In een lang gesprek kan ik haar geruststellen: haar vader heeft haar  iets vreselijks willen besparen. De twee vriendinnen gaan naar buiten om geld te pinnen, ze kopen twee boeken.

En zo gaat het maar door aan mijn tafeltje. Zeker tien mensen. De rode draad: over de nadagen van Nederlands-Indië werd thuis gezwegen. De kinderen en de kleinkinderen zitten nu met de vragen.

 

Bericht uit Schiedam en van de Noordzee

21 oktober 2018

Vrijdagavond gaf ik een toelichting op Gordel van Geweld in boekhandel Post Scriptum in Schiedam. In de zaal zaten meerdere ‘Indo’s’ en Molukkers van de derde generatie.

Van de ruim twintig aanwezigen schat ik dat meer dan de helft een relatie had met Nederlands Indië. Het bleek dat zij vol zitten met vragen over wat er in de nadagen van Nederlands-Indië gebeurd is. Thuis werd daar niet over gepraat.

De leeftijden varieerden van een jaar of veertig tot ongeveer zeventig jaar oud. Een enkeling had het boek (nu drie weken oud) in één keer uitgelezen, maar de meesten kwamen om het aan te schaffen en om vragen aan mij te kunnen stellen. Een enkeling kocht die avond zelfs twee boeken. Voor een (Molukse) broer of zus, denk ik.

Mooie mensen

Wat ik niet verwachtte nadat het boek verscheen: hoeveel mensen nog steeds de gevolgen ervaren van de oorlogen in Nederlands Indië. En hoe complex die ervaringen soms zijn. Jonge mensen die nu nog worstelen met hun gemengde afkomst. Die het bloed in zich hebben van meerdere volken en moeite hebben om zichzelf te plaatsen. Ben ik Chinees, Javaans of Duits?

Neem die ene man met een Molukse vader en een Javaanse moeder. Deze twee bevolkingsgroepen stonden elkaar toen naar het leven en dat speelt zelfs vandaag de dag nog een rol in zijn leven. En dat terwijl hij letterlijk de belichaming is van de oplossing. Van mengen krijg je mooie mensen.

Booreiland

Het is goed om te horen dat Gordel van Geweld hen helpt om te begrijpen wat daar gebeurde. Ook al is dit verhaal maar een van de vele en vooral het verhaal van de witte Nederlander.
Verder kreeg ik nog een mysterieus mailtje uit Denemarken (in het Engels) van ene Tom die het boek wil bestellen en die vraagt of er een Engelse vertaling staat gepland. Wie weet. Ook is het mooi om heel laat ’s avonds nog een app te krijgen van iemand op een booreiland in de Noordzee. Hij heeft niks met Nederlands Indië, maar vindt het gewoon een goed boek.

De man van de koffer heeft gereageerd….

17 oktober 2018

Dagelijks krijg ik reacties op Gordel van Geweld. Van mensen die het gelezen hebben, er aan begonnen zijn of die een verhaal met mij willen delen. Deze is wel een van de aangrijpendste….

De ‘man van de koffer’ heeft gereageerd…. Juul Baars. Hij heeft de koffer van zijn vader herkend die op de promotiefoto van Gordel van Geweld staat. Het is de koffer waarmee zijn vader vanuit Indië terugreisde naar Nederland. Het bracht Juul er toe om deze foto na te sturen. Een heel passende foto.

“Het zijn mijn vader en moeder, gefotografeerd toen ze elkaar in Batavia weer terugzagen. Ze kwamen beide tegelijk op het station aan. Hij vanuit het gevangenenkamp in Birma, zij vanuit een interneringskamp in Bandoeng. Ze hebben elkaar hier vijf jaar niet gezien. En in die vijf jaar tal van ontberingen doorstaan.”

De foto komt uit “De Spiegel” van 15 juni 1946. Hieronder de koffer waarmee het stel op de foto naar Nederland reisde….

 

 

Presentatie Gordel van geweld bij Harleyclub

14 oktober 2018

Afgelopen vrijdag de familiegeschiedenis van Ceel Navest toegelicht op de clubavond van Harley-Davidson Club The Oldtimers in Rijswijk. Hoofdpersoon Ceel uit Gordel van Geweld en ik als auteur zijn fervent Liberatorrijder – zonder deze gedeelde passie was het boek er nooit gekomen.

Ik was zwaar onder de indruk van de opkomst, het leek de Algemene Leden Vergadering wel….. En stil in de zaal… dat zijn ze anders nooit! Terecht natuurlijk, want Ceel is een gewaardeerd clublid (lange tijd het oudste nog rijdende lid) en zijn familieverhaal verdient respect.

Ik hoop wel dat de aanwezige Oldtimers over een poosje concluderen dat ik beter schrijf dan spreek als ze Gordel van geweld hebben gelezen. Ik vond het erg moeilijk om zo kort iets te zeggen waar over ik zo ontzettend lang in mijn uppie op heb zitten zwoegen. Het is wennen om het nu opeens te delen met anderen. Dat moet voor de Navests, de familie waar het boek om draait, beslist ook zo voelen.

Op de foto’s: Ceel en Jeanet Navest

 

 

Gister heb ik Petrus gezien….

10 oktober 2018

Hij kon het zich niet meer herinneren, zoveel jaren was het geleden. Ik, daarentegen, herinner me het gesprek als de dag van gister. Het had mij zoveel moeite gekost om iemand binnen de Molukse gemeenschap te vinden die met mij wilde praten. Er zit daar veel boosheid en wantrouwen naar Nederlanders toe, zeker bij de (tweede) generatie van Petrus.

Via, via, via (na heel vaak bot te hebben gevangen) kwam ik tegenover Petrus te zitten.
Het duurde dus even, maar uiteindelijk sprak hij zonder terughoudendheid. Over zijn jeugd in de kazerne in Nederlands-Indië en later op de Schattenberg, het voormalige Nazi-concentratiekamp Westerbork. We praatten overal over, ook over de gebeurtenissen in de jaren zeventig, maar dat is een ander boek.

Inlanders en gelijkgestelden

Ik sprak met hem over de relaties tussen de Molukse soldaten en hun Nederlandse meerderen. Het ging over Nederlanders, inlanders en gelijkgestelden. Zijn vader, een soldaat eerste klas, was geen gelijkgestelde en kreeg daardoor geen onderwijs. Hij sprak geen Nederlands. Overleg tussen Nederlanders en Molukkers ging in het Maleis. Alleen gelijkgestelden, zoals Molukkers bij de marine, hadden op de kaderschool onderwijs gehad en spraken, lazen en schreven onze taal. Nederlandse bevelen werden door inlandse soldaten  verbasterd.

Broederschap

In het veld, zo vertelde Petrus, was er geen verschil tussen Nederlanders, gelijkgestelden en inlanders. “Als het er op aankwam, moesten ze elkaar redden.” En lachend: “Molukkers moesten vaker Nederlanders redden dan andersom. Maar het was een broederschap.” De warme gevoelens van Henk Navest (de hoofdpersoon uit Gordel van Geweld) voor ‘zijn’ Molukkers, waren dus oprecht. Toen gaf Petrus mij een raadsel: “Hatwieda”. Na enig denkwerk raadde ik de betekenis: “halt! Wie is daar?”

En intussen zat ik daar maar op die stoel tegenover Petrus te worstelen met de woorden ‘gelijkgestelden’ en ‘inlander’. Ik zei het niet, maar dacht het wel: apartheid. De volgende keer ga ik het daar wél over hebben.

 

 

Eerste reacties

8 oktober 2018

“Jeetje Art, wat een verhaal. Maar onwijs goed opgeschreven. Mijn complimenten.”

“Mooi geschreven tot de laatste zin.”

De eerste reacties van lezers die Gordel van Geweld in één ruk hebben uitgelezen….

En van iemand die tussendoor ook nog moest werken: “Ben op blz 90, en kan het boek slecht wegleggen…”

Op de tennisbaan, in het winkelcentrum, bij de motorclub – overal word ik aangesproken op het boek. De meesten hebben alleen nog maar gehoord dat het verschenen is, hebben de cover gezien. Een enkeling is begonnen met lezen.

Het is ongelofelijk hoeveel mensen in mijn omgeving op de een of andere manier een relatie hebben met Nederlands Indië en daarover met vragen zitten. “Ik had een oom, een opa, er was een tante….” en daarna volgt dan een vage herinnering. Meestal geen leuke. Soms reageren mensen zelfs emotioneel.